Ürün güvenliği, bir ürünün tasarımı ve imalatının, kullanıcıya zarar veya tehlike oluşturmayacak şekilde yönetilmesidir. Otomotiv kalite yönetim sisteminde bağımsız bir konu başlığıdır ve normal kalite gerekliliklerinin üzerine ek kontroller getirir.
Ayrımı şuradan kurmak gerekir: bir ürün müşteri şartlarına uygun olmadığında sonuç hurda, yeniden işleme veya müşteri şikâyetidir. Güvenlikle ilgili bir karakteristik sapma gösterdiğinde ise sonuç yaralanma, geri çağırma ve hukuki sorumluluk olabilir. Bu nedenle güvenlikle ilgili ürün ve prosesler, diğerlerinden ayrılarak yönetilir.
IATF 16949 ne istiyor?
Ürün güvenliği, IATF 16949’da madde 4.4.1.2 altında ele alınır. Standart, konunun dokümante edilmiş bir süreçle yönetilmesini ister. Bu sürecin kapsaması beklenenler özetle şöyledir:
- Ürün güvenliğiyle ilgili yasal ve düzenleyici şartların belirlenmesi
- Güvenlikle ilgili ürün karakteristiklerinin tanımlanması ve üretim noktasında kontrol altına alınması
- FMEA, kontrol planı gibi dokümanlar için özel onay mekanizmaları
- Reaksiyon planları, tanımlı sorumluluklar ve bir eskalasyon süreci
- Üst yönetime ve müşteriye bildirim akışının tanımlanmış olması
- İlgili personelin eğitim ve yetkinliğinin sağlanması
- Ürün ve proses değişikliklerinin, uygulanmadan önce güvenlik etkisi açısından değerlendirilmesi
- Şartların tedarik zincirine aktarılması ve parti bazında izlenebilirlik
Uygulamada bu maddenin gerçek karşılığı iki şeydir: güvenlikle ilgili karakteristiklerin tek tek belirlenmiş olması ve bir sapma yaşandığında kimin, kimi, ne kadar sürede bilgilendireceğinin önceden yazılı olması. Denetimde en sık zorlanılan nokta da eskalasyon sürecinin kâğıt üstünde kalmasıdır.
PSCR (Ürün Güvenliği ve Uygunluk Temsilcisi)
PSCR (Product Safety and Conformity Representative), kuruluşta ürün güvenliği konusunda tanımlı sorumluluğu taşıyan, eğitimli ve atanmış kişidir. Almanya kökenli VDA yaklaşımından gelir.
IATF 16949 metni PSCR atamasını isim vererek zorunlu kılmaz; yükümlülük müşteri özel gereklilikleri (CSR) yoluyla doğar. Özellikle Alman OEM’lere çalışan tedarik zincirinde, sertifikalı bir PSCR bulundurma şartı yaygındır ve bu şart alt kademelere de aktarılır. IATF 16949 belgeniz olmasa dahi müşteriniz talep ediyorsa yükümlülük sizin için geçerlidir.
Sık karıştırılan noktalar
Ürün güvenliği, iş sağlığı ve güvenliği değildir. ISO 45001 çalışanı korur; ürün güvenliği ise ürünü kullanan kişiyi korur. Türkçede iki kavramın da “güvenlik” kelimesini paylaşması sık karışıklık yaratır.
Güvenlik ile uygunluk aynı şey değildir. Ürün mevzuata uygun olmadan güvenli, güvenli olmadan da uygun olabilir. PSCR’nin adında her iki kelimenin birlikte geçmesinin nedeni budur.
Tek başına bir prosedür yetmez. Ürün güvenliği; FMEA, kontrol planı, izlenebilirlik, değişiklik yönetimi ve düzeltici faaliyet süreçlerinin içine gömülmesi gereken bir konudur. Ayrı bir doküman yazıp diğer süreçlere dokunmamak, denetimde en görünür açıklardan biridir.
Ürün güvenliği yükümlülüklerini sisteminize doğru yerleştirmek için IATF 16949 ve VDA başlıklı eğitim programlarımıza bakabilirsiniz.