Özel sebep, bir proseste her zaman mevcut olmayan, belirli bir olaya veya koşula bağlı olarak ortaya çıkan değişkenlik kaynağıdır. Atanabilir sebep olarak da anılır.
Örnekler: kalıp aşınması, hatalı ayar, yeni operatör, farklı hammadde partisi, ekipman arızası.
Genel sebepten farkı
Genel sebepler prosesin doğasında bulunur ve sürekli etkilidir. Özel sebepler ise dışarıdan gelir ve kontrol kartında sinyal üretir.
Neden önemli?
Ayrım, müdahale kararını belirler. Özel sebep tespit edildiğinde nedeni bulunup ortadan kaldırılır. Genel sebep kaynaklı değişkenliğe tek tek müdahale etmek ise prosesi daha da bozar.
Bu ayrımı yapmadan yapılan her müdahale, aslında değişkenliği artırır. Sahada en sık görülen hata, normal dalgalanmayı özel sebep sanıp ayar yapmaktır.
Özel sebepler ortadan kaldırılmadan yeterlilik indeksleri hesaplanmaz; proses önce istatistiksel kontrol altına alınmalıdır.
Özel sebep tespit kuralları ve sinyal yorumlama SPC eğitiminde uygulamalı olarak ele alınır. Sebebin bulunması için CQI-20 etkin problem çözme programına da bakabilirsiniz.